دانلود با لینک مستقیم و پر سرعت .
فرمت فایل : word (لینک دانلود پایین صفحه) تعداد صفحات 69 صفحه
مقدمهجمهوری اسلامی ایران با 1648195کیلومتر مربع وسعت ،حدود کره زمین وخشکی های زمین و در دسته بندی پاندز [1] ایران جزء کشورهای خیلی بزرگ محسوب می شود . وسعت زیاد احتمال تبدیل شدن به قدرت فرامنطقه ای و جهانی را بالا می برد به علاوه در امور دفاعی نقش دارد و معمولا هر مقدار کشور وسیع تر باشد منابع معدنی و طبیعی بیشتری دارد و کشور ایران از لحاظ موقعیت استراتژیک با دارا بودن معادن غنی نفت و گاز و قرار گرفتن در سراسر شمال تنگه خلیج فارس و قرار داشتن بین کشورهای شمالی و منطقه خلیج فارس و بین قاره های آسیا و اروپا و اینکه امن ترین و کوتاهترین مسیر برای ارتباط دادن بین مناطق است از موقعیت استراتژیکی بسیار بالایی برخوردار می باشد و مرزهای کشور بالطبع از اهمیت ویژه ای برخوردار است چرا که کشور ایران با 15 کشور مستقل مرز مشترک خشکی و آبی دارد طول مرزهای ایران بالغ بر8731 کیلومتر مربع است که حدود 6031 کیلومتر از خط مرزی را رودخانه ها، مرداب ها و با تلاق، جنگل ها، استپ ها، کویرها، کوهپایه ها و کوهستان ها که در شمار مرزهای خشکی محسوب می شوند، تشکیل می دهند و طول مرزهای دریایی ایران در سه ساحل خلیج فارس، دریای عمان و دریای مازندران نیز 2700 کیلومتر است .مرزهای شرقی ایران که بسیار طولانی هستند با موضوعاتی از قیبیل مواد مخدر، ژئوپلیتیک آب، مسائل قومی و مذهبی و حضور کشورهای بیگانه دست به گریبانند. ایران از سمت شرق با دو کشور افغانستان و پاکستان هممرز است؛ کشورهایی که به دلیل دورههای طولانی تنش و بیثباتی، نقش زیادی در ایجاد ناامنی در مناطق همجوار خود از جمله ایران داشته و دارند.
با توجه به وضعیت ژئوپلیتیکی و استراتژیکی شرق کشور و با توجه به امکانات بالقوه (طبیعی و نیروی انسانی ) موجود ، چهار کانون درجه یک که درحال حاضر نیز فعالترین کانون های شرق کشور هستند می بایست مورد توجه بیش از بیش و همه جانبه قرار گیرند . توسعه این کانونها با اهداف امنیت و دفاع ملی و منافع فراملی و توسعه منطقه ای باید بیش از پیش گسترش یابد این کانونها که کانون های درجه یک شرق نامیده می شود واز جنوب به شمال عبارتنداز ( چابهار ، زاهدان ، بیرجند، مشهد) . بیشتر مورد توجه قرار گیرد تا امنیت مرزهای شرقی تامین گردد.چرا که موقعیت استراتژیکی و منابع غنی از مهمترین عناصر جغرافیایی سیاسی ایران هستند و این امر تاکنون بازتاب خود را بر استراتژی های منطقه ای و جهانی قدرت های بزرگ به جا نهاده است.
1-1-طرح مسئله:
مرزسیاسی به پدیده ای فضایی اطلاق می شود که منعکس کننده ی قلمرو حاکمیت یک دولت بوده و مطابق با قواعد خاص در مقابل حرکت انسان ، انتقال کالایا نشر افکار مانع ایجاد کند یا دست کم آن را محدود سازد(میرحیدر، 1375 ،114)البته از آنجا که کنترل موثر مرزها نیاز به هزینه هنگفت و سنگین ، سیستم های کنترل منطبق بر نوع مرز، نیروهای سازمان یافته ویژه مرزی، تفاهم و همکاری موثر دولت های همسایه و حمایت سازمان های رسمی بین المللی دارد، در بین کشورهای جهان تنها دولت های معدودی مانند اتحادجماهیر شوروی سابق، اسرائیل، یوگسلاوی عهد تیتو، کوبا و چنددولت اروپایی و آمریکای شمالی، قادر به ایجاد سیستم مدیریت موثر بر اداره مرزهایشان شده اند و بسیاری از کشورهای دیگر از جمله ایران از عهده تهیه و تنظیمی مکانیزمی مناسب و کارآمد بر اداره مرزهای کشور برنیامدند (کریمی پور، 221،1379). ایران در محیط پیرامونی خود با چالشهای امنیتی متعددی روبرو است که به صورت دایمی و به واسطه تحولات و روندهای منطقهای باز تولید میشود. جمهوری اسلامی ایران از منظر منطقهای در حوزهای واقع شده است که هیچ گونه ترتیبات امنیتی پایدار و توافق شده در آن وجود ندارد. به رغم پیشرفت نظامهای امنیت منطقهای در سراسر جهان به ویژه بعد از پایان جنگ سرد و در چارچوب تحولات جهانی شدن، هنوز منطقه پیرامونی ایران فاقد ترتیبات امنیتی نهادینه شده است. تروریسم، افراطگرایی، تنشهای قومی - مذهبی، جرایم سازمان یافته، دولتهای ضعیف و مداخلات قدرتهای فرامنطقهای از جمله چالشها و موانع امنیتی عمدهای است که ایران در پیرامون خود با آنها روبروست. (عسگری، 1380، 295). پس از سرنگونی طالبان توسط نیروهای آمریکایی، این نیروها در مناطق مختلفی از افغانستان حضور پیدا کردند و دست به احداث پایگاههای متعددی از سوی آمریکا و ناتو زدند که این امر، برای ایران تهدید محسوب میشود و ایران را در تیررس دشمنان منافع ملی این کشور قرار میدهد. با این توصیفات کشورهای همسایه شرقی ایران، افغانستان و پاکستان به دلیل داشتن مشکلات امنیتی تهدیداتی را متوجه منافع ملی ایران ساخته و هزینههای جمهوری اسلامی را در خصوص کنترل مرزها افزایش دادهاند. علاوه بر بیثباتی سیاسی در افغانستان که از سالها پیش معضل آوارگان افغانی، قاچاق مواد مخدر و دیگر مشکلات اجتماعی را برای ایران به وجود آورد است، در پاکستان نیز فعالیتهای جریان افراطی طالبان افزایش یافته و به تقابل و درگیری با ارتش آن کشور انجامیده است. در نتیجه با گسترش نفوذ و فعالیت جریانهای افراطی مانند طالبان و القاعده در منطقه از یک سو و حضور نظامی امریکا به بهانه مقابله با تروریسم در کنار مرزهای شرقی ایران از سوی دیگر، کشور در معرض تهدیدات امنیتی فزایندهای قرار گرفته است. به طوری که موقعیت استراتژیک و ژئوپلیتیکی ایران و ساختار طبیعی تهدیداتی چون مهاجرتهای غیرقانونی، قاچاق مواد مخدر و تسلیحات، جنایات سازمان یافته، ورود کالاهای ممنوعه، ناامنی نواحی مرزی و حمله به پاسگاههای مرزبانی و غیره در کنار تحرکات قومی – مذهبی به ویژه پس از جنگ افغانستان امنیت مرزهای شرقی ایران را به مخاطره انداخته است. از این بابت نگرانی جدی وجود دارد که این گونه تحرکات قومی – مذهبی با طالبان و القاعده پیوندهایی داشته باشند و از مناسبات قومی و قبیلهای با بلوچها و پشتونهای پاکستان و افغانستان تأثیر پذیرند.
ناامنیهای اخیر در مرزهای شرقی ایران ایجاب میکند که به مسائل و تحولات این منطقه پس از تحولات 11 سپتامبر بیشتر توجه شود.[2] همانطور که مقامات ایرانی نیز بارها بر آن تأکید کرده اند امنیت افغانستان با امنیت ایران گره خورده است. امنیت در مرزهای شرقی ما به شدت با تحولات افغانستان ارتباط پیدا میکند. به همین سبب زمینههای زیادی برای همکاریها در سیاست خارجی ما و افغانستان موجود است. عدم توجه به اولویتهای موجود در مرزهای شرقی میتواند سبب گسترش افراط گرایی و حضور طالبان شده و فضای ما را به هم بزند و سبب گسترش القاعده و تروریسم شود. از سویی مواد مخدر میتواند خود تهدید مهم دیگر باشد. وامامرزهای ایران و پاکستان از جمله مرزهایی هستند که همواره مشکلات زیادی را برای مرزبانان، ساکنان مناطق مرزی و مسئولان ایجاد کردهاند. از اینرو، مدیریت بهینه آنها برای به حداقل رساندن تهدیدها و خسارت و استفاده از توانهای محیطی ضروری به نظر میرسد، اما برای رسیدن به این مهم، موانع بسیاری وجود دارد که شناسایی آنها کمک زیادی به مدیریت بهینه مرزها خواهد کرد. نتایج بررسی نشان داده که مجموعهای از عوامل سیاسی، اقتصادی، تاریخی و فرهنگی به همراه ویژگیهای ساختاری مرز و مناطق مرزی، مهمترین موانع فراروی ایران در راستای مدیریت بهینه مرزهای خود با پاکستان است و توسعه همهجانبه مناطق مرزی، تقویت کارآی نیروهای امنیتی و مدیریت ترکیبی و یکپارچه، راهکار فائق آمدن بر این موانع است (پیشگاهی فرد،1390،141).
- با این اوصاف کشور ما در یکی از حساسترین موقعیتهای ژئوپلیتیکی جهان قرار گرفته، به گونهای که مناطق ژئوپلیتیکی فعالی با کارکردهای گسترده و پرشمار گرداگرد آن را فرا گرفته و آن را بهصورت کانون جاذبه دیپلماسی منطقهای و جهانی درآورده است. این موقعیت نه تنها باعث تأثیرگذاری ایران بر فرآیند تحولات جهانی و منطقهای میشود بلکه کارکرد مناطق پیرامونی نیز میتواند مسائل ایران را زیر سایة خود قرار دهد. از سویی موقعیت ایران در نظام جهانی و منطقهای و کنش و روابط دوسویه آن با قطبهای قدرت جهانی و مناطق ژئوپلیتیکی، پیوسته مسائل نوینی میآفریند که مجموعاً زمینه بسیار مناسبی را برای مطالعه عوامل پویا و متحول سیاسی، با تأکید بر واقعیتهای جغرافیایی و بهویژه بازنمائی پدیدههای ژئوپلیتیک آن ژئوپلیتیک کشورجمهوری اسلامی ایران در حوزه های سیاسی –امنیتی –اقتصادی و فرهنگی متاثر از امنیت مرزهای شرقی است.
1-5-روش تحقیق:
روش تحقیق توصیفی و تحلیلی می باشد.
1-6-زمان اجرای تحقیق:
زمان اجرای این تحقیق از بهمن 1391 لغایت شهریور 1393 می باشد.
1-7-پیشینه تحقیق:
در زمینه موضوع مورد بحث مقالات و بحث های جدی زیادی صورت گرفته است که در ذیل به برخی از آنها اشاره می نمایم.
1-7-1-پیشگاهیفرد،(1390): تبیین موانع مدیریت بهینه مرزهای ج.ا.ایران و پاکستان،مرزهای ایران و پاکستان از جمله مرزهایی هستند که همواره مشکلات زیادی را برای مرزبانان، ساکنان مناطق مرزی و مسئولان ایجاد کردهاند. از اینرو، مدیریت بهینه آنها برای به حداقل رساندن تهدیدها و خسارت و استفاده از توانهای محیطی ضروری به نظر میرسد، اما برای رسیدن به این مهم، موانع بسیاری وجود دارد که شناسایی آنها کمک زیادی به مدیریت بهینه مرزها خواهد کرد. نتایج بررسی نشان داده که مجموعهای از عوامل سیاسی، اقتصادی، تاریخی و فرهنگی به همراه ویژگیهای ساختاری مرز و مناطق مرزی، مهمترین موانع فراروی ایران در راستای مدیریت بهینه مرزهای خود با پاکستان است و توسعه همهجانبه مناطق مرزی، تقویت کارآیی نیروهای امنیتی و مدیریت ترکیبی و یکپارچه، راهکار فائق آمدن بر این موانع است (پیشگاهی فرد،1390،141).
1-7-2-دبیری، محمدرضا(1390): بررسی حقوقی و تاریخی رودخانه هیرمند: افغانستان از ناحیه ضایعات آبی از طریق مرزهایش سالانه 75 میلیارد دلار متضرر میشود. مرزهای بین المللی ایران و افغانستان در بخشی از سیستان، واقع در رود هیرمنداست. این مرز سالهای زیادی است که مورد پذیرش دو همسایه قرار گرفته است؛ اما اختلافات زیادی بر سر چگونگی تقسیم آب هیرمند و دیگر حقوق مربوط به آن وجود دارد. این رودخانه از کوههای بابا در هندوکش سرچشمه گرفته و پس از طی 1100 کیلومتر به مناطق مرزی یکی از عملکردهای اصلی در ماموریت های مرزبانی به شمار می رود و همین شرایط خاص جغرافیایی و هم جواری با کشور افغانستان نیز سبب شده است که کشور ایران در مسیر ترانزیت مواد مخدر قرار گیرد بنابراین مطالعه و شناخت مرزهای شرقی برای مرزبانان امری ضروری و الزامی می باشد (عبادی نژاد، 468،1389).
1-8-واژه ها و مفاهیم: 1-8-1-مرز:
مرز به پدیده ای فضایی اطلاق میشود که منعکس کننده قلمرو حاکمیت سیاسی یک دولت بوده ومطابق با قواعد خاص درمقابل حرکت انسان،انتقال کالا،و...مانع ایجاد می کند» ( آلاسدیرو درایسدل[3]،101،1374).
مفهومی از بیرون به درون است و خط مشخصی است که جدایی را نشان می دهد(تیلور[4] ، 2000، 14).
مرزهای سیاسی مهم ترین عامل تشخیص و جدایی یک واحد سیاسی از واحدهای دیگر است و خطوط مرزی خطوطی اعتباری و قراردادی هستند که به منظور تحدید حدود یک واحد سیاسی بر روی زمین مشخص می شوند ( میرحیدر ، 1381، 161).
مرزهای سیاسی مهمترین عامل تشخیص و جدایی یک واحد متشکل سیاسی از واحد های دیگر است . در ضمن، وجود همین خطوط است که وحدت سیاسی را در یک سرزمین که ممکن است فاقد هر گونه وحدت طبیعی یا انسانی باشد ، ممکن می سازد .خطوط مرزی، خطوطی اعتباری و قرارداد ی هستند که بمنظور تحدید حدود یک واحد سیاسی بر روی زمین مشخص می شوند. بنابراین، مرزها ازبحث های اصلی و مهم جغرافیای سیاسی به شمار می روند.چنانچه منظور از واحد سیاسی حکومت باشد ، خطوطی که سرزمین یک حکومت را از حکومت همسایه جدا می کند به مرزهای بین المللی معروفند(میر حیدر ، 161،1385)
مرزهای بین المللی ، در شکل دهی مناسبات سیاسی و اقتصادی میان حکومت ها نقش برجسته ای به عهده دارند . مرزها کنش متقابل مرزنشینان را بشدت تحت تاثیر قرار می دهند . شکوفایی و زوال شهرها و حوزه نفوذ آنها در مجاورت مرز بستگی به این دارد که خط مرزی نقشهای جدیدی برای آنها پدید آورد یا برعکس ، حوزه طبیعی آنها را بر هم زند .
