عنوان مقاله :بررسی امکان استفاده از میراگرهای مایع با پره قابل تنظیم در کنترل نیمه فعال ساختمان
محل انتشار: دهمین کنگره بین المللی مهندسی عمران تبریز
تعداد صفحات:8
نوع فایل : pdf
نوع فایل: word
قابل ویرایش 225 صفحه
مقدمه:
تااوایل سال 1980 تقریبا تمامی شرکتها وسازمانها براین باوربودند که کیفیت تنها درمحصول نهائی تجلی یافته ورضایت مشتری فقط با دریافت محصول یاخدمت مناسب تامین می گردد .ازاینرو رقبای ژاپنی واروپائی محصولات صرفا بادوامی راتولید وبه عنوان یک محصول با کیفیت به بازارعرضه می کردند .به تدریج بارشد وپیشرفت تکنولوژی وابداع سیستمهای طراحی وساخت توسط کامپیوتراتکاء به مهارت های انسانی کاهش یافته وموجبات تولید وارائه محصولات مشابه برای شرکتهای رقیب فراهم آمد .حالا دیگرتشخیص وتمیزمحصولات ارائه شده توسط شرکت های مختلف دربازاربسیارمشکل می نمود ، لذاشرکتها برای پیشی گرفتن ازرقبای خود ناگزیربه دنبال مفاهیم دیگری بودند تابامشخصات کیفی کالا تلفیق نموده وبا ایجاد تمایزبین محصولات خود ودیگران سهم بازاربیشتری راتصاحب نمایند .آنها دریافتند که تنها راه تشخیص ووجه افتراق بین محصولات ، ترکیبی ازکیفیت وارائه خدماتی است که نیازوانتظارآینده مشتری رابا قیمت مناسب برآورده سازد .درواقع آنها به این نتیجه مهم رسیده بودند که مشتریان به همان اندازه که به کیفیت محصول اهمیت می دهند برای کیفیت خدمات نیزارزش قائلند .آنها هم چنین به این نکته مهم دست یافته بودند که کیفیت خدمات متکی برمردم است واین مسئله به ویژه هنگامیکه کارکنان با مردم ارتباط مستقیم دارند به خوبی آشکارمی شود .
نیازمندیهای مصرف کنندگان درکناررشد روزافزون تقاضای آنها برای کالای بهتر، مرکزتوجه دست اندرکاران قرارگرفت تابه نحوی کیفیت راتوسعه وگسترش دهند که قادرباشند علاوه برمحصول ، ارتباطات وانتقال کیفیت به مشتریان رامدنظرداشته ورقبای خودراعقب بزنند .رویکرد جدید احساس نیازبه تغییردرفرهنگ راشکوفاکرد وبه مدیران آموخت که کیفیت ومدیریت آن دیگرنمی تواند متکی برمتخصصین این امرباشد بلکه حضورتمامی افراد یک سازمان ازمدیران ارشد ومیانی گرفته تاسرپرستان وحتی کارگران درفعالیتهای مدیریتی به منظورموثرنمودن فعالیت های کیفی اجتناب ناپذیراست .دگرگونیها وتغییرات پی درپی دردودهه اخیرعلاوه براینکه روش ها ، تکنیک ها وابزاررادستخوش تحولات سریع نمود ، به عنوان یک واقعیت برکلیه جوانب زندگی سیستمهای تجاری ، اقتصادی ، اجتماعی ، فرهنگی وسیاسی اثرگذاشت وموجب شد تارقابت دربازارآشفته جهانی روزبه روز مشکل ترودرعین حال حیاتی ترگردد .دراین راستا شرکت ها وسازمانهای خدماتی وازجمله مراکزآموزشی نه تنها استثنی نمی باشد بلکه باید فشاربیشتری راخصوصا ً درمورد تنوع خدمات وبالابردن کیفیت وروشهائی که برای خدماتشان ارائه می نمایند تحمل کنند.
امروزه یکی ازمهمترین ابزارهائیکه درارتقاء سطح سودآوری ونهایتا افزایش بهره وری بنگاههای مختلف تجاری ، تولیدی وخدمات موثرمی باشد سری استانداردهای ایزو9000 است که با اهمیت وتوجهی که درسطح جهانی برای آن قائلند میرود تامبانی نظام کیفیت جامع را بنا نهاده وراهگشای اجرای موثرنظام کیفیت درهرسازمانی اعم ازتولیدی یا خدماتی باشد .
دراین پژوهش هدف اصلی بررسی وارائه نحوه استقراریک سیستم مدیریت کیفیت براساس الگوی ایزو 9001 دریک محیط آموزشی است . باشد که این تجربه بتواند برای واحدهای آموزشی ومراکزآموزش عالی مفید فایده بوده واین اصل مهم رامرکزتوجه قرارداده که کیفیت به خودی خود ایجادنمی شود بکله بایستی مدیریت شود.
شایان توجه است که منظورازکلمه استاندارد دراین طرح همان سری استانداردهای ایزو9001 است که برای جلوگیری ازتکراروتطویل کلام خلاصه شده است .
فهرست مطالب:
فصل اول
معرفی
ISO 9000 8
مقدمه
موضوع تحقیق
روش تحقیق
اصول هشت گانه مدیریت کیفیت
رویکرد فرآیندگرا
نظامنامه کیفیت
۸- اندازه گیری ،تجزیه و تحلیل و بهبود
۸-۴- تجزیه و تحلیل داده ها
فصل دوم معرفی سازمان(مجتمع آموزشی سما)
تاریخچه
زمین ، فضا و سرمایه گذاری
تعداد مدارس و دانش آموزان
دستاورد های علمی ، فرهنگی
دوره کاردانی
زبان و کنکور سما
نشریات
نگاهی به آینده
چارت
سازمانی
شرح وظایف پست های آموزشکده شرح وظایف پست سازمانی رئیس آموزشکده ۴۹
شرح وظایف پست سازمانی رئیس آموزشکده
وظایف ومسئولیت های شورای آموزشکده
شرح وظایف پست سازمانی مسئول امورفرهنگ اسلامی
شرح وظایف پست سازمانی مسئول دفتر وروابط عمومی
شرح وظایف پست سازمانی معاون امور آموزشی ودانشجویی
شرح وظایف پست سازمانی کارشناسان خدمات آموزشی (امتحانات )
شرح وظایف پست سازمانی کارشناس امور دانشجویی آموزشکده
شرح وظایف پست سازمانی کارشناس اموردانشجویی (فارغ التحصیلان)
شرح وظایف پست سازمانی رئیس اداره امورپژوهشی
شرح وظایف پست سازمانی کارشناس امور پژوهشی ( کارگا هها وآزمایشگا هها )
شرح وظایف پست سازمانی کارشناس امورپژوهشی (ارتباط با صنعت )
شرح وظایف پست سازمانی رئیس اداره امورعمومی
شرح وظایف پست سازمانی حسابدار
شرح وظایف پست سازمانی حسابداروجمعداراموال
شرح وظایف پست سازمانی کارگزینی
شرح وظایف پست سازمانی بایگانی
فلوچارتها
نمودار گردش
فصل چهارم
فصل چهارم
فصل چهارم
فصل چهارم
فصل چهارم
فصل چهارم
فصل چهارم
سیستم مدیریت کیفیت
الزامات
عمومی
شناسنامه فرایندها
ارتباط بین فرایندها
Process Map)) 110
الزامات مستند سازی
الزامات مستند سازی
اهداف کیفی مجتمع آموزشی سما واحد ابهر
۱- محدوده و دامنه کاربرد scope 117
۱-۱- موارد عمومیGeneral 117
۱-۲- کاربرد Application 117
۱-۳- کاربرد اصول مدیریت کیفیت در مجتمع آموزشی سما
۱-۴- تهیه ، تصویب وتوزیع نظامنامه
۱-۵- معرفی مجتمع آموزشی سما
۱-۶- افتخارات و دستاوردهای مجتمع آموزشی سما ازسال ۸۱ تاکنون
-استانداردهای مرجع Normative Refrences 123
– اصطلاحات و تعاریف Terms and definition 124
۴- نیازمندیهای سیستم مدیریت کیفیت
۴-۱- نیازمندیهای کلی Generals Requirment 125
۴-۲- نیازمندیهای مستندسازی Documents Requirments 128
۴-۲-۱- نیازمندیهای کلی General Requirments 128
۴-۲-۲- نظامنامه کیفیت Quality manual 129
۴-۲-۳- کنترل مستنداتControl of documents 129
۴-۲-۴- کنترل سوابقControl of Records 130
۵-۲- تمرکز بر مشتری
۵-۳- خط مشی کیفیت
۵-۴- طرح ریزی
۵-۴-۱- اهداف کیفی
اهداف کیفی مجتمع آموزشی سما
۵-۴-۲- طرح ریزی سیستم مدیریت کیفیت
۵-۵- مسئولیتها، اختیارات و ارتباطات
۵-۵-۱- مسئولیتها و اختیارات
۵-۵- ۲ – نماینده مدیریت
۵-۵- ۳ – ارتباطات داخلی
۵-۶-۱- نیازمندیهای کلی
۵-۶-۲- ورودی های بازنگری مدیریت
۵-۶-۳- خروجی های بازنگری مدیریت
۶ – مدیریت منابع
۶-۱- تأمین منابع
۶-۲- منابع انسانی
۶-۲-۱- کلیات
۶-۲-۲- صلاحیت ، آگاهی وآموزش
۶-۳- زیر ساختارها
۶-۴- محیط کاری
۷- تحقق خدمات
۷-۱- طرح ریزی تحقق خدمات
۷-۲- فرآیندهای مربوط به مشتری
۷-۲-۱- تعیین نیازمندیهای مربوطه به خدمات
۷-۲-۲- بازنگری نیازمندیهای مربوط به خدمات
۷-۴- خرید
۷-۴-۱- فرآیند خرید
۷-۴-۲- اطلاعات خرید
۷-۴-۳- تصدیق محصول خریداری شده
۷-۵- تدارک خدمات
۷-۵-۱- کنترل خدمات
۷-۵-۲- شناسایی وردیابی
۷-۵-۳- اموال متقاضی ( اسنادومدارک متقاضی )
۷-۵-۴- نگهداری خدمت
۷-۵ – ۵- کنترل ابزار پایش و اندازه گیری
۸- اندازه گیری ، تجزیه و تحلیل و بهبود
۸-۱- کلیات
۸-۲-پایش و اندازه گیری
۸-۲-۱- رضایت مشتری
۸-۲-۲-ممیزی داخلی کیفیت
۸-۲-۳- پایش و اندازه گیری فرآیندها
۸-۲-۴– پایش و اندازه گیری خدمات (محصول)
۸-۳-کنترل محصول نامنطبق
۸-۴- تجزیه و تحلیل داده ها
۸-۵- بهبود
۸-۵-۱- بهبود مستمر
۸-۵-۲- اقدامات اصلاحی
۸-۵-۳- اقدام پیشگیرانه
د ) سوابق تغییرات نظامنامه
ه ) لیست امضاء های مجاز
دستورالعملها
دستور العمل ثبت نام
هدف و دامنه کاربرد
۳-۱ ثبت نام ورودیهای جدید
روش اجرایی
مسئولیت اجرا
دستور العمل فارغ التحصیلی
فارغ التحصیلی
مسئولیت اجرا
دستور العمل حذف و اضافه دروس
هدف و دامنه کاربرد
حذف و اضافه
۴- مسئولیت اجرا
دستور العمل انتقال موقت و یا دائم
هدف و دامنه کاربرد
۳-۱) انتقال موقت
۳-۲) انتقال دائم
دستورالعمل مغایرت معدل
هدف و دامنه کاربرد
مسئولیت اجرا
دستورالعمل تجدید نظر نمره
هدف و دامنه کاربرد
۳-۱) اعلام نمره توسط استاد مربوطه
دستورالعمل صدور معافیت تحصیلی
هدف و دامنه کاربرد
دستورالعمل درس معرفی به استاد
هدف و دامنه کاربرد
دستور العمل مشروطی ، انصراف ، اخراج و عدم مراجعه
هدف و دامنه کاربرد
دستور العمل ترخیص از خدمت سربازان
هدف و دامنه کاربرد
دستور العمل معادل سازی
هدف و دامنه کاربرد
دستور العمل مرخصی سنوات تحصیلی
هدف و دامنه کاربرد
دستور العمل امتحانات
هدف و دامنه کاربرد
۴ – مسئولیت اجرا
روشهای اجرایی
– روش اجرایی تدارکات
هدف
محدوده
۴- رویه
۴- ۱ – درخواست جنس از انبار
۴ – ۲ – درخواست خرید اقلام ( اطلاعات خرید )
۴ – ۳ – تائید درخواست خرید
۴ – ۴ – ارزیابی و انتخاب تامین کنندگان
۴ – ۵ – فرایند خرید
۴ –۶– تائید اقلام خریداری شده ( تصدیق محصول خریداری شده )
۵- مسئولیت ها واختیارات
– روش اجرائی ارزیابی تامین کنندگان
۱- هدف
۲- دامنه کاربرد
۳- تعاریف
۴- مسئولیتها
۵- مدارک ذیربط
۶- شرح اقدامات
۷- ارزیابی اولیه تامین کنندگان
۸- ارزیابی مجدد از تامین کنندگان
۹- نحوه امتیاز دهی به معیارهای ارزیابی اولیه و مجدد
۱۰- شاخص تصمیم گیری در مورد امتیازات کسب شده در ارزیابی اولیه و مجدد
۱۱- رویه ارزیابی تامین کنندگان تخصصی مجتمع
– اقدام اصلاحی و پیشگیرانه
۱- هدف
۲- محدوده
۳- تعاریف
۴-۳- دستور اجرایی اقدامات اصلاحی/ پیشگیرانه
۴-۵- پیگیری ،بررسی مجدد وبازبینی ( بازنگری اقدامات اصلاحی/ پیشگیرانه انجام شده )
یادآوری ۷
۵- مسئـولیت ها واختیارها
۶ – مستندات
– روش اجرائی بازنگری مدیریت
۱- هدف
۴-۲- جمع آوری اطلاعات مورد نیاز مدیریت جهت باز نگری
ورودی های جلسه بازنگری مدیریت عبارتند از
۴-۲-۱-بازخوردهای مشتریان
۴-۲-۲- گزارش عملکرد فرآیند وانطباق محصول
۴-۲-۳-گزارش وضعیت اقدامات اصلاحی و پیشگیرانه
۴-۲-۴- گزارش ارزیابی بازنـگری مدیریت قبلی
۴-۲-۵-گزارش تغییراتی که می توانند سیستم مدیریت کیفیت را تحت تأثیر قراردهند
۴-۲-۶-پیشنهادهائی برای بهبود(ومیزان پیشرفت پروژه های بهبودمستمر)
۴-۲-۷- گزارش وضعیت آموزش نیروی انسانی
۴-۲-۸- گزارش خط مشی واهداف کیفی
۴-۴ – تشکیل جلسات
۴-۵- نتایج جلسه بازنگری مدیریت (خروجی ها )
۵- مسئولیت ها واختیارات
۶- مستندات
– روش اجرایی شناسایی و ردیابی
۱- هدف ودامنه کاربرد
۶- شاخص کنترل فرآیند
– روش اجرائی ارزیابی رضایتمندی مشتری
۱ – هدف
۴-۲- نظر سنجی از دانش آموختگان و ارباب رجوع
مسئولیت ها واختیارات
– روش اجرائی رسیدگی به شکایات مشتریان
۴-۲- بررسی واحد مربوطه
۴-۳- بررسی کمیته
۴-۴- بررسی رفع اشکال
۴-۵- رسیدگی به شکایات مشتریان
۵- مسئولیت ها واختیارها
۶-مستندات
– روش اجرائی طرح ریزی تحقق خدمت
۱-هدف
۴ – ۳ – تعیین الزامات طرحریزی
۴ – ۴ – روش اجرائی تهیه طرح کنترل خدمت نامنطبق
۶-مستندات
– فنون تجزیه و تحلیل داده ها
فصل پنجم
نتیجه گیری و پیشنهادات
(فرمهای پیشنهادی)
تعهد نامه جهت دریافت مرخصی تحصیلی / حذف ترم
عنوان مقاله :ارزیابی پتانسیل خرابی پیشرونده ناشی از حذف غیرهمزمان دو ستون از قاب های سازه ای از طریق تکنیک تحلیل های متوالی- بخش اول: تئوری
محل انتشار: دهمین کنگره بین المللی مهندسی عمران تبریز
تعداد صفحات:8
نوع فایل : pdf
عنوان مقاله :ترکیب بهینه نانوسیلیس و میکروسیلیس بر پایایی و مقاومت فشاری بتن سبک
محل انتشار: دهمین کنگره بین المللی مهندسی عمران تبریز
تعداد صفحات:8
نوع فایل : pdf
-1- هنر فلزکاری عصر ساسانی
با توجه به سوابق هنری مردم ایران فلزکاری از اهمیت فراوانی برخوردار بوده و همواره چه قبل و چه بعد از اسلام جنبه کاربردی و هنری خود را حفظ کرده است.
در زمان ساسانیان از فلزات برای ساخت مصارف مختلفی از قبیل: جنگ افزار – زین افزار – ابزار خانگی و ظروف تجملی کمک گرفته می شد.
«اگر فلزهای مورد استفاده در این عهد را به سه گروه عمده آهن و برنز و (طلا و نقره) طبقه بندی می کنیم در میان آنها صنعت نقره کاری از اعتبار و منزلت بسیار بالایی برخوردار است.
ظروف ایجاد شده علاوه بر جنبه مصرفی، دارای تزئیناتی نیز می بوده که بر زیبایی فرم ظرفها می افزودند و در واقع به دو نوع تزئینی برمی خوریم. تزئینات برخی از این ظروف ساده و فقط به آرایش لبه آن اکتفا شده و صنعت گر استادی خود را در ساختن شکل و فرم آن بکار برده است و در برخی دیگر موضوعاتی از قبیل صحنه های شکارشاهی به تخت نشستن پادشاه ، مراسم مذهبی و گلها و پرندگان و رامشگران را به تصویر کشیده است.»[1]
«هنرمندان ساسانی صحنه های شکار جانورانی مانند شیر، گراز، گربه و ببر و گوزن و غیره را در فضای تنگ و فشرده ترسیم کرده اند که در آنها شاه تاج شاهی را بر سر و جامه مخمل مزین به جواهر بر تن و سلاح زرین بر دست، حیوانات را پیاده یا سواره تعقیب می کند، در این تصاویر هنرمندان دلیری و قدرت شاهن این سلسله را به بیننده القا کرده اند.»[2]
کشتن جانوران مهیب به دست «قهرمان - شاه» در هنر خاور نزدیک، باستانی و تاریخی دیرین سال داشته است و این مضمون در دوره ساسانی نیز مردم پسند و رای مانده و نقشش در دیوار نگاره ها و گچبری ها و کلا در تزئینات دست ساخته های ساسانی، مخصوصا مشهورترین آنها یعنی ظروف سمین ممتاز به کار رفته است.
هنرمندان ساسانی برای ساخت ظروفشان بندرت از طلا و اغلب از نقره استفاده می کردند و نمونه هایی برای تمام طبقات اجتماعی بوجود آورده اند و مردم نیز آنها را تقلید می کردند.
شکلهای این ظروف سمین متناسب با شکوه دربار ساسانی است. این ظروف شامل: قابها، کاسه ها، جامهای گرد یا زورقی شکل با لبه های صاف یا دالبردار، تنگ ها و ابریق هاست. و علاوه بر کاسه و پیاله و بشقاب، اشیای دیگری مانند گلدان، مجسمه های جانوران، سر جانوران و سایر لوازم تزئینی نیز از ورقه نقره ساخته می شد.
روش ساخت اینها (بویژه در سده های سوم و چهارم که دوره رونق آنهاست) چنین بود که هر یک از عناصر تزئینی یک اثر هنری بطور جداگانه ساخته می شد و سپس آنها را پس از مطلا کردن بر روی شی مورد نظر جوش می دادند. این روش که در یونان و روم ناشناخته بود روشی کاملا ایرانی است و کهن ترین نمونه شناخته شده این نوع ظروف، «قاب زیویه» است. در برخی از اشیاء ابتدا آنها را برجسته کاری کرده و سپس حکاکی کرده اند، در این موارد با برگ نازکی از نقره پست و بلندی های شیئی را پوشانده و آنرا دارای طلا مضاعف کرده اند. برخی دیگر از ظروف ریخته گری و قالب ریزی شده اند و در آثار متأخر تمام تزئینات ظرف فقط کنده گری شده است.
«نقش اصلی در این ظروف تصویر شاه است. جام ساسانی مانند نقش برجسته خاصیت نمایشی دارد و چون در کارگاههای کاخ ساخته می شود از اینرو شکوه پادشاه را تجلیل می کند.»[3]
«همانطور که ذکر شد زیباترین قطعات از لحاظ فن در قرون 3 و 4 میلادی بوجود آمده اند و کارهای بعدی غالبا جز استنتاخ کارهای سابق چیزی محسوب نمی شود.» [4]
نقره کاری آغازین ساسانیان عمدتاً عبارت بود از ساختن کاسه ای ساده با کنده کاری یا قلمزنی که تصویر سر و گردن مالک آن در وسط آن بود.
«امروز فقط تعدادی در حدود صدها قاب و جام در دست است که بیشتر آنها از کشفیات اتفاقی در روسیه شرقی یا در اورال بدست آمده است. این مجموعه در موزه ارمیتاژ نگاهداری می شود. نمونه های کمیابی هم در مجموعه های مختلف اروپا و آمریکا است که بصورت پراکنده هستند.
به تازگی موزه تهران دارای چند نمونه پر ارزش شده است که در ایران یافت شده اند.» [5]
و در آخر لازم به ذکر است که نه تنها پادشاهان ساسانی از این ظروف سیمین استفاده می کردند بلکه آن ها را به عنوان کالایی مرغوب و هدیه ای مناسب به پادشاهان و فرمانروایان همزمان خود هدیه می کردند و یا به عنوان کالایی مردم پسند به بازارهای دور افتاده برای تجارت می فرستادند. یاد کرد، و پررونق ترین دوره این مبادلات در دوران سلطنت خسرو اول و خسرو دوم (قرون 6 و 7 م.) است.
2-1- قلمزنی محصولات مس و برنج
یکی از ظرایف صنایع دستی ایران، قلمزنی بر روی انواع فلزات و آلیاژهاست که سابقهیی بسیار طولانی دارد.
قلمزنی هنر نقر (کندن) نقوش بر اشیاء فلزی است. این هنر در کشورمان همواره با استیل ایرانی ملازمت داشته و نقوش آن، گل و بتههای ایرانی بوده است. در نقر فلز، معمولاً منقاش قلمزن، تراشههای فلزی یا ناهمواریهایی در حدود خطوط شکافها باقی میگذارد و استاد قلمزن یعنی صنعتگری که کارا و قلمزن است، در پایان کار، این تراشهها را با کاغذ سمباده پاک میکند و خطوط را هموار میسازد. به هر حال قلمزنی هنری است که طی آن هنرمند قلمزن، نقوش اصیل و سنتی را با ابزار و وسایل ساده و دستی ولی با مهارت و هنرمندی، بر روی شیء مورد نظر نقر میکند.
در گذشته هنرمندان این رشته در زمینهی ساخت و پرداخت انواع ظروف و آثار دیگری از فلزات و آلیاژهای مختلف فعالیت داشتند و بر روی طلا و نقره نیز به قلمزنی میپرداختند. ولی در حال حاضر، کار این گروه بیشتر به نقش نشاندن بر روی مس و برنج و آلیاژهای مختلف و ندرتاً به قلمزنی بر روی نقره محدود میشود. همچنین در گذشته هنرمندان این رشته اشیاء و آثار و محصولاتی را که به قلمزنی روی آن میپرداختند خودشان تهیه میکردند در حالیکه هم اینک این کار توسط کارگاههای ساخت انجام میشود و کمتر اتفاق میافتد که صنعتگر قلمزنی، خودکار ساخت شیء را نیز انجام دهد.
برای قلمزنی ابتدا پشت سطح شیء یا اثری را که قرار است قلمزنی کنند، باز میپوشانند تا ظرف خالی طی مرحلهی قلمزنی بر اثر ضربات چکش و فشار قلم، تاب برنداشته و هم از سر و صدای زیاد جلوگیری شود. برای این عمل یعنی قیراندود کردن پشت کار، قیر جامد را در دستگاه ذوب قیر، ذوب میکنند. سپس قیر ذوب شده به صورت لایه به لایه روی محل مورد نظر میکشند تا قشر نسبتاً ضخیمی تشکیل گردد پس از سرد شدن ظرف، با کشیدن دوغاب سفیدی، محل مورد قلمزنی را جهت طراحی آماده میکنند. دوغاب مذکور صرفاً برای بهتر نمایان شدن خطوط طراحی میباشد که به وسیلهی مداد کشیده میشود.
طراحی طرحهای ظروف قلمزنی که اکثراً از طرحهای سنتی الهام میگیرد به چند طریق به مرحلهی اجرا گذاشته میشود:
در حال حاضر در اصفهان یعنی مهمترین مرکز ساخت و قلمزنی مس و برنج، حدود 81% از قلمزنان خود طراح و اجراکننده میباشند. حدود 7% از طرحهای دیگران استفاده نموده و طرحهای خریداری شده را که بر روی کاغذ کشیده شده مورد استفاده قرار داده و کپی کاری میکنند. 12% دیگر نیز صرفاً به خردهکاری میپردازند.
زمانی که طرحها و نقوش روی کار پیاده شدند، به وسیلهی ابزاری به نام نیم بر یا قلم خطوط اصلی را کندهکاری میکنند. آنگاه زمینههای کار را به وسیلهی ابزارهای مختلف که انواع گوناگون قلم فلزی میباشد، نقش میزنند و به اصطلاح پُر میکنند. سپس نوبت روسازی است که در این مرحله روی طرحها را با قلمهایی که بر سر آنها نقش مایههای مختلفی حک شده است، تزیین مینمایند. قلمهای این مرحله عبارتند از: حصیری، قلمگیری، گرسواد، سمبه، یک تو، نیم ور، کلفتی، کف تخت و … که این نامگذاریها متناسب با نقشهای حک شده بر سر هر کدام میباشد. قلمهایی که در زمینهسازی به کار میروند، عبارتند از: شوته، گرسوم، تک، یک تو.
قلمزنی به شیوههای مختلفی انجام میشود در صورتی که فقط گود کردن خطوط، مورد نظر صنعتگر باشد، کار تقریباً ساده است. چه آن که این کار به سادگی قابل انجام بوده و وی میتواند به کمک ضرباتی که بر خطوط وارد میآورد، به آنها حالت فرورفتگی بدهد ولی در اکثر موارد، قلمزنی بر روی فلز به طور برجسته انجام میشود یا ترکیبی از نقوش برجسته و فرورفته است که در این صورت میبایست قسمتهای متن طرح با کمک ابزاری خاص کوبیده و گود شود تا خطوط برجسته بماند و خودشان را نشان بدهند. گاهی نیز استادکار مربوطه ناچار است برای تکمیل کار از دو سوی محصول به قلمزنی بپردازد. که در این صورت بعد از اتمام قلمزنی یک روی محصول، قیر آن را پاک کرده و روی دیگرش را در قیر قرار میدهد و عمل قلمزنی را به انجام میرساند. بدیهی است که در شرایطی که فرضاً قلمزنی بر روی شیء هموار (نظیر سینی، بشقاب، کاسه و …) مورد نظر باشد، این کار به سهولت امکانپذیر بوده و صنعتگر مشکلی نخواهد داشت. ولی چنانچه شیئی که قلمزنی بر روی آن انجام میشود، دارای حالت کروی یا بسته باشد (نظیر تنگهای دهان تنگ، گلدان و …)، صنعتگران معمولاً قسمتی را که باید برجسته نمایانده شود، به طور مجزا ساخته و آن را به گونهای کاملاً ظریف روی کار لحیم میکنند. قسمتی که به طور افزوده بر روی محصول قرار میگیرد، برای آن که از زیبایی فراورده نکاهد، معمولاً با نقوش فرورفتهای که لبهی آن را با سطح محصول پیوند میدهد، محاط میشود. گاهی نیز هنرمند قلمزن برحسب ضرورت بنا به ذوق و سلیقهی خود به مشبککاری، ترصیع و طلاکوبی محصول میپردازد.
نقوشی که امروزه مورد استفادهی قلمزنان قرار میگیرد،بسیار متنوع بوده و متداولترین آنها عبارتند از: مشبک (که خود نوعی از قلمزنی میباشد)، اسلیمی، ختایی، گل و بوتهی شاه عباسی، مسجد شیخ لطفاله منبت، اشکال حیوانی، شکار و … که در واقع این طرحها از نگارههای عامیانه یا سنتی الهام و مایه گرفته است.
در مرحلهی قلمزنی از وسایلی استفاده میشود که عمدتاً عبارتند از:
پس از اتمام کلیهی عملیات قلمزنی قیر را به وسیلهی حرارت از محصول جدا کرده و باقیماندهی آن بر بدنهی ظرف را نیز توسط نفت پاک میکنند. سپس ظرف جهت هموار کردن یا صاف کاری و در صورتی که قطعات جداگانهیی داشته باشد، به منظور سوار کردن قطعات و لحیمکاری، به کارگاه صنعتگر سازنده برده میشود. البته لحیمکاری در این مرحله توسط آلیاژ قلع صورت میگیرد تا قسمت لحیم شده همرنگ زمینهی ظرف باشد و صافکاری نیز توسط چکش چوبی یا چکشی که بر سر آن چرم قرار داده شده (جهت صاف کردن و هموار کردن ظرف که در هنگام قلمزنی تاب برداشته، فرورفتگی و برآمدگی پیدا کرده) انجام میپذیرد. پس از صافکاری و چسباندن قطعات، ظرف جهت پرداخت شدن به کارگاه پرداختکاری برده میشود و به وسیلهی فرچه با صابون تمیز و پرداخت میگردد. ذکر این نکته ضروری است که تا حدود 30 سال قبل، کار پرداخت تماماً با دست صورت میگرفته است ولی در حال حاضر به وسیلهی دستگاه فرچه نیز صورت میپذیرد.
مرحلهی نهایی و تکمیلی کار سیاهکاری است که در کارگاه قلمزنی انجام میشود، به این ترتیب که سطوح قلمزنی شده را به وسیلهی مخلوطی از دوده و واکس میپوشانند به نحوی که کلیهی قسمتهای فرورفته از این مخلوط پر شود. سپس سطح کار را به وسیلهی قطعاتی از پارچه پاک کرده و صیقل میدهند، لذا کلیهی جزییات قلم خورده و فرو رفته به رنگ سیاه و قسمتهای برجسته به رنگ اصلی ظرف در میآیند که البته این امر موجب نمایاندن بیشتر و بهتر خطوط طرح و در نتیجه زیبایی فزونتر محصول میشود.
در حال حاضر علاوه بر اصفهان که قلمزنی مس و برنج در آن از رونق فوقالعادهای برخورده است، در شهرهای تهران، طبس، و کرمانشاه نیز قلمزنی روی مس تا حدودی مرسوم و متداول است.
3-1- خواص و ویژگیهای عمومی فلزات
- فلزات از دوام و استحکام قابل ملاحظهای برخوردارند.
- فلزات قابلیت شکلپذیری داشته و از قدرت چکشخواری خوبی برخوردارند.
- فلزات قابلیت ورقه شدن دارند.
- فلزات قابلیت ذوب شدن دارند و به همین دلیل امکان استفادهی مجدد از آنها وجود دارد.
- فلزات دارای انواع گرانقیمت چون طلا و نقره و انواع ارزان قیمت چون مس و قلع و حتی نوع مایع مانند جیوه هستند.
- از اهمیت فلزات همین بس که دورههای مختلف تمدن بشری را با فلز خاصی که در هر دوره کشف شده و از اعتبار بیشتری برخوردار بوده است، نامگذاری کردهاند. نخستین عصر،عصر مس نام دارد. ضمن آنکه دورههای دیگر را مفرغ، آهن، فولاد و … نام نهادهاند.
- از امتزاج فلزات با یکدیگر، آلیاژ به دست میآید. آلیاژهای مهم که به ویژه در فلزکاری کاربرد بیشتری دارند عبارتند از: «برنج» که از ترکیب مس و روی به دست میآید. ورشو که از ترکیب نیکل، مس، قلع و … مفرغ (برنز) که از ترکیب مس و قلع به دست مس آید.
- اکثر فلزات در مجاورت هوا به تدریج دچار زنگزدگی شده و همچنین با اکسیژن موجود در هوا ترکیب و اکسید میشوند. گفتنی است که مس، رایجترین فلز مورد استفاده در هنرهای مرتبط با فلز و برنج عمدهترین آلیاژ مصرفی در هنر صنعت فلزکاری است.[6]
خواص و ویژگیهای مس به عنوان رایجترین فلز مورد مصرف در فلزکاری و برنج به عنوان عمدهترین آلیاژ مورد استفاده در این «هنر ـ صنعت»
مس خالص در 1083 درجهی سانتیگراد گداخته و در 2360 درجه سانتیگراد به غلیان میآید. خواص چکشخواری، تورق و مفتول شدن در مس خالص به فراوانی وجود دارد و ممکن است آن را به سهولت و تحت عملیات مکانیکی به شکلهای مختلف در آورد. خواص فیزیکی مس را میتوان به دو دسته تقسیم نمود که عبارتند از:
الف ـ خواص الکتریکی
از آنجا که خواص الکتریکی مس مورد بحث ما نیست لذا به خواص مکانیکی آن اشاره میشود:
ب ـ خواص مکانیکی مس
مقدار جزیی اکسید مس که در مس خالص حل میشود، برای خاصیت چکشخواری آن بسیار مفید است ولی اگر مقدار آن از 4/0% تجاوز کند، باعث شکنندگی آن شده، مس را بسیار ترد میسازد و قابلیت نورد کردن آن را از بین میبرد و دیگر امکان ندارد آن را به شکل ورق یا صفحه در آورد.
مقاومت مس در برابر نیروی کشش با مقادیر جزیی از ارسینک و آنتیموان بیشتر میشود ولی عناصری مانند بیزموت، تلوریم و گوگرد در اندازههای هرچند کم و ناچیز از این مقاومت میکاهد، در موقع ریختن مس مذاب، مقداری اکسیژن در مس گداخته محبوس میشود و پس از انجماد، قطعات ریخته شده را سوراخ دار و متخلخل میسازد و از میزان کاربرد آن میکاهد که بخصوص در تصاویر قلمزنی تأثیر سوء و منفی دارد. ولی چنانچه در موقع ریختن مس در قالب شمش مقدار کمی عنصر بورون بیفزاییم، اشکالات فوق مرتفع میشود.[7]
شامل 120 صفحه فایل word قابل ویرایش