12 ص ورد 34 ص پی دی اف
کلنل محمدتقی خان پسیان و کودتای ۱۲۹۹
پس از کودتای سوم اسفند 1299خ و روی کار آمدن دولت سیدضیاءالدین طباطبائی، کلنل محمدتقی خان پسیان طبق دستور رئیس دولت اقدام به دستگیری قوامالسلطنه کرد (13 فروردین 1300خ) و او را تحت الحفظ به تهران فرستاد اما پس از مدتی سید ضیاءالدین متواری شد و قوامالسلطنه خود به نخستوزیری رسید و کشمکش میان کلنل و قوام شروع شد. قوامالسلطنه، نجدالسلطنه را به حکومت خراسان گمارد اما کلنل که از حکومت قوامالسلطنه بیمناک شده بود به فکر طغیان افتاد و مصمم گردید که خود زمام امور خراسان را در دست بگیرد. بدین نیت هنوز چند روزی از کفالت نجدالسلطنه نگذشته بود که بدون بهانه و بی مقدمه شخص نامبرده را توقیف کرده، اداره حکومتی را خود در دست گرفت و جمعی از ارباب نفوذ شهر که مخل امنیت میشمرد توقیف و تبعید نمود.
در مرداد 1300خ دولت بار دیگر صمصامالسلطنه بختیاری را به حکومت خراسان منصوب کرد و صمصامالسلطنه نیز برای دلجویی یا فریب کلنل محمدتقی خان پسیان با آگاهی از محبوبیت و نفوذ او در خراسان او را طی حکمی به کفالت ایالت خراسان منصوب نمود و با او مدارا نمود.
اما در اواخر مرداد 1300خ قوامالسلطنه با کلنل علناً مخالفت کرد و بدو پیشنهاد نمود تحت شرایط زیر کشور ترک کند :
- کلنل حقوق دو ساله خود را برداشته به اروپا مسافرت کند. 2. محاسبات را ظرف 15 روز بسته و امور ایالت را به تولیت آستانه واگذار نماید. 3. به کلیه افسران ژاندارم و اهالی محل دولت تأمین دهد. 4. از طرف دولت به قوای ایلیات توصیه خواهد شد که با کلنل مدارا کرده او را به سرحد برسانند.
- چرا ”کانون های استعماری“؟
در آغاز با ید به این پرسش محتمل پاسخ گو یم که چرا، برخلاف رو یه متعارف، از نقش
”قدرت های استعمار ی“ در کودتای 1299 سخن نم ی گو یم و اصطلاح ”ک انون ها ی
استعماری“ را ب هکار می برم؟
در تار یخنگاری ایران به طور سن تی نقش قدرت های خارج ی مؤثر در تحولات ای ران
در سده های نوزدهم و بیستم میلادی به نقش د یپلماس ی رسم ی قدرت ها ی بزرگ
خلاصه م ی شود که به طور عمده در عمل کرد وزارتخانه های خارجه این قدر ت ها تجل ی
می یابد. و لذاست که محققین برای تبیین این نقش ب هطور عمده به اسناد دیپلماتیک ای ن
قدرت ها رو ی م ی آورند. این قدرت ها در درجه ا ول عبارتند از بر یتانی ا و روس یه (ابتدا
تزاری و سپس شورو ی). طبق یک الگوی کاملاً جا افتاده، تمامی سده نوزدهم و چهار
دهه او ل سده بیستم عرصه رقابت این دو قدرت در صحنه س یاسی ایران است تا پا ی ان
کودتای 1299